Hoe feministisch is een elektrische fiets?

door ActionAid

Een blog over oneerlijke machtsstructuren en wat jij daaraan kan doen
💪

Hoe vaak bekruipt jou het gevoel van machteloosheid? Dat je ziet dat er een enorm groot onrecht plaatsvindt, waar je voor jouw gevoel helemaal niks aan kan doen?

Als intersectioneel feminist zul je dit vast herkennen. Want hoe los je problemen als armoede, institutioneel racisme of ongelijke beloning op? De oplossingen zijn er, maar de mensen in machtsposities lijken ze niet te willen horen. Om gek van te worden. Zo voelde ik me, toen ik voor het eerst hoorde over de problemen rondom mangaanmijnen in Zuid-Afrika.

Ik ben Marjon en ik ben ongeveer 2 maanden geleden begonnen met werken voor ActionAid, een stichting die zich wereldwijd inzet voor o.a. vrouwenrechten en een rechtvaardige energietransitie. Vrouwenrechten, daar was ik wel mee bekend in Nederland. Maar sinds ik bij ActionAid ben begonnen kom ik pas achter hoe ingewikkeld het is wereldwijde ongelijkheid aan te pakken. In deze blog neem ik je mee naar Zuid-Afrika, naar mangaanmijnen in het Kalahari-gebied. Ik zal je vertellen wat daar misgaat, maar ook waarom het voor een oplossing zo belangrijk is dat jij onze petitie gaat ondertekenen!

Wat is Mangaan?
Mangaan is een grondstof die veelal in Zuid-Afrika wordt gemijnd. Het is een belangrijk onderdeel van de energietransitie. Als we af willen van olie en gas, hebben we grondstoffen zoals mangaan nodig om windmolens van te maken of elektrische batterijen voor auto’s en e-bikes. Het is super dat deze stoffen bestaan en dat ze ons helpen naar duurzamer vervoer. Maar er gaat ook heel veel mis. ActionAid heeft onderzoek gedaan naar de impact van mangaanmijnen op lokale gemeenschappen in Zuid-Afrika, en daar kwam het volgende uit:

  • Mijnbouwbedrijven verbruiken veel water. Dat betekent minder water voor de lokale bevolking, die woont in gebieden waar water al schaars is.
  • Het beschikbare water is verder weg te vinden en het zijn voornamelijk vrouwen die water halen. Doordat ze langere afstanden moeten afleggen langs vaak onverlichte wegen, lopen ze groter risico om slachtoffer te worden van seksueel geweld.
  • Bovendien is het water dat wel beschikbaar is, vaak vervuild door de mijnbouwbedrijven.
  • De mijnbouwbedrijven trekken werknemers aan van buiten de regio. De lokale bevolking verdient nagenoeg niks aan de mijnen.
  • Vrouwen worden amper toegelaten als werknemers, ondanks minimale quota. Dat betekent dat vrouwen weinig mogelijkheden hebben om hun eigen inkomsten te genereren.
  • De arbeidsmarkt is voor vrouwen beperkt en de vraag naar sekswerkers groot. Daardoor zoeken vrouwen hun heil gedwongen in sekswerk.
  • Vanwege oneerlijk machtsverhoudingen worden deze sekswerkers vaker gedwongen tot seks zonder condoom. Als gevolg hiervan stijgt het aantal HIV/Aids gevallen en nemen ongewenste zwangerschappen toe.
  • De mijnbouwbedrijven negeren wetten die moeten zorgen voor inspraak van de lokale bevolking. Hierdoor is er geen ruimte voor verbeteringen die worden aangedragen vanuit de gemeenschap.
  • De mijnen in ons onderzoeksgebied bevinden zich in de buurt van veel oude asbestmijnen. Door de explosies die tijdens het mijnen worden gebruikt, komt er veel asbest vrij. Dit zorgt voor gezondheidsklachten, zoals luchtweginfecties, tuberculose en in het ergste geval longkanker.
  • Door bureaucratie en corruptie doen lokale overheden niets.

De wil is er wel, de middelen niet
Toen ik dit allemaal las, wilde ik gelijk op het vliegtuig springen naar Zuid-Afrika en gaan schreeuwen naar alle betrokken politici en mijnhouders. Ik was zó boos. Maar weet je wat het is: de lokale bevolking heeft er helemaal niks aan als ik als een soort ‘white saviour’ kom schreeuwen. De bevolking weet veel beter dan ik wat ze nodig hebben. Dat vind ik zo tof aan ActionAid: we gaan uit van de kracht van mensen. Soms hebben mensen gewoonweg ondersteuning nodig. Bijvoorbeeld in de vorm van advies over wetgeving, trainingen voor vrouwen, of informatie over hoe je mensen in je gemeenschap achter een gezamenlijk doel kan laten staan.

Ik had het er met een collega over en ik haalde het verhaal van de vis naar boven: ‘Geef iemand een vis en die persoon kan een dag eten. Leer iemand om te vissen en deze persoon kan elke dag eten.’ Waarop zij zei: “Ja, maar ze weten al hoe ze moeten vissen! Het zijn juist de structurele belemmeringen waar we naar moeten kijken: Is het water van het meer wel schoon of wordt het vervuild door een fabriek? En wat is de staat van de boot? Zijn er middelen om die te repareren als dat nodig is? En mag die persoon daar wel vissen, of zijn de rechten verkocht?”

Ik weet niet wat jij daarvan vindt, maar my mind was blown. Wanneer mensen in oneerlijke structuren leven, hebben ze de middelen nodig om de grote problemen aan te pakken. Hoe kunnen de mensen in Zuid-Afrika bij de mangaanmijnen inspraak afdwingen? Hoe houden ze de overheden verantwoordelijk voor het naleven van de regels? Hoe kunnen ze de regels gebruiken om voor vrouwen meer werkgelegenheid te bieden? Belangrijke vragen waar ActionAid ze bij ondersteunt.

En wat heeft dit met Nederland te maken?
Nou, best veel! 70% van alle mangaan die via Nederland wordt verhandeld, komt uit Zuid-Afrika. Dat geeft ons potentieel macht om een eerlijkere productieketen af te dwingen. En laat er nu net een initiatiefwet klaarliggen in de Tweede Kamer waardoor we deze macht zouden kunnen pakken!

De wet gaat over Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen en het komt er in het kort op neer dat we hier in Nederland bewuster moeten omgaan met de producten die wij verhandelen. Zodat we niet zomaar alles maar accepteren wat door onze havens komt, maar dat we onze ‘due dilligence’ doen: bedrijven kunnen hierdoor aantonen dat er bij de winning van grondstoffen en in het productieproces geen mensenrechten worden geschonden. In ons eten weten we bijvoorbeeld precies wat er in zit en met labels als ‘slaafvrije chocolade’ of ‘Max Havelaar’ etc. weten we ook dat er geen uitbuiting plaats vindt. Een absoluut minimum vereiste zou je denken, maar er is nu geen enkele verplichting voor bedrijven om inzichtelijk te maken hoe onze gebruiksproducten gemaakt worden of wat er in zit.

Teken de petitie!
En hier word jij belangrijk. Want net als ik kan jij niet naar Zuid-Afrika vliegen om daar tegen mensen te schreeuwen en tegen corrupte structuren aan te schoppen. Gelukkig is er iets dat je wél kan doen. Die wetgeving die ik net noemde moet nog door de Tweede Kamer. De kans is groot dat de coalitiepartijen gaan zeggen: laten we wachten op Europese regelgeving. Maar dat kan nog jaren duren! Om te zorgen dat de Tweede Kamer deze wetgeving zo snel mogelijk aan gaat nemen, zijn we een petitie gestart. Want de mensen in Zuid-Afrika kunnen niet nog jaren wachten. En zoals we de afgelopen jaren wel hebben gezien: zonder dwang van overheden gaat het bedrijfsleven dit echt niet zomaar oplossen. Dus onderteken de petitie nu en draag zo bij aan een eerlijkere energietransitie met oog voor mens én milieu!

Dit artikel is aangeleverd door een van onze partners: ActionAid

Stichting WMNL | Stadhouderskade 60 | 1072 AC Amsterdam | info@womensmarchnederland.nl | Steun ons

KvK: 81422237 | IBAN: NL59 BUNQ 2054186627 | Klik hier voor ons privacy statement

Structured content powered by Sanity.io