Recht in verkrachtingszaken?

door M. Goeman (senior medewerker mensenrechtenbeleid Amnesty International)

Slachtoffers van verkrachting moeten in Nederland grote hordes nemen als zij hun recht willen halen. Volgens Amnesty International is aanpassing van het verkrachtingsdelict in de wet een eerste stap op weg naar meer gerechtigheid voor hen. Sinds Internationale Vrouwendag vorig jaar voert de organisatie actie om de wet aan te passen zodat alle vormen van onvrijwillige seks strafbaar worden als verkrachting. In dit artikel legt Martine Goeman van Amnesty International uit waarom dit zo belangrijk is.

Man uit de bosjes
In de zesdelige RTL4-serie ‘Geraldine en de vrouwen’, volgde Geraldine Kemper zes vrouwen die te maken hebben gehad met seksueel geweld. Hierdoor hebben ze een posttraumatische stressstoornis (PTTS) ontwikkeld. Ze slapen nauwelijks, hebben moeite met vertrouwen en kampen met suïcidale gedachtes. Verkrachting is een mensenrechtenschending en het komt op grote schaal voor. Uit onderzoek van I&O research, onder 2127 mensen in Nederland (vanaf 16 jaar en ouder), blijkt dat 19% van de vrouwen heeft meegemaakt dat iemand hun lichaam binnendrong zonder hun instemming. Van de mannen geeft 3% dit aan. Verkrachting komt voor onder alle genders.

Het programma laat zien dat een verkrachter meestal niet een onbekende man uit de bosjes is die het slachtoffer met veel lichamelijk geweld overmeestert. In 75-90% 3 van de verkrachtingszaken gaat het om een bekende. Het is een gebruikelijke reactie dat een slachtoffer bij een aanval van seksueel geweld bevriest. Dit is een reactie waarbij het slachtoffer geen verzet kan plegen en zich vaak niet meer kan bewegen. Deze onvrijwillige verlamming treedt bij 70% van de slachtoffers op. Uit opinieonderzoek van I&O Research blijkt dat maar 35% van de Nederlandse bevolking bekend is met deze lichamelijke reactie.

Hordes voor slachtoffers

Slachtoffers van verkrachting lopen tegen hordes op wanneer zij hun recht willen halen. Zo blijkt uit onderzoek van de Inspectie Justitie en Veiligheid dat de politie tijdens het informatieve gesprek (het gesprek dat voorafgaat aan de aangifte) sturend kan zijn. Maar 38% van de slachtoffers doet na de melding bij de politie aangifte. Daarnaast biedt de wet op dit moment onvoldoende bescherming. Wanneer dwang niet bewezen kan worden door geweld, bedreiging met geweld of een andere feitelijkheid, is er volgens de huidige wet geen sprake van verkrachting. Amnesty analyseerde de rechtspraak in verkrachtingszaken. Hieruit bleek dat er op dit moment geen verantwoordelijkheid rust op de verdachte om actief te onderzoeken of de ander wel instemde met de seks. Dit is in strijd met mensenrechtenverdragen omdat het daarin bij de definitie van verkrachting om het ontbreken van instemming (consent) gaat in plaats van een bewijs van dwang.

#letstalkaboutyes
Tijdens de Women’s march op 8 maart 2020 vond de aftrap plaats van de campagne #letstalkaboutyes. Deze campagne roept op om het ontbreken van instemming bij seks centraal te stellen in de wet en niet het bewijs van dwang. Sommige mensen vragen zich af hoe het geven van instemming er dan uit moet zien in de praktijk. Het betekent in ieder geval niet dat je een contract moet tekenen voordat je seks hebt. Wat je wél moet doen is communiceren met degene met wie je seks wilt hebben, zodat je zeker weet dat je allebei hetzelfde wilt. De toestemming moet vrijwillig worden gegeven en voortvloeien uit de vrije wil van de betrokken persoon.


Via een internetconsultatie gaven 73 organisaties en burgers in Nederland hun inbreng bij het wetsvoorstel van de minister. Amnesty is niet de enige die oproept om geen nieuw delict te introduceren maar het huidige verkrachtingsdelict te wijzigen. Andere organisaties die hiervoor pleiten zijn onder andere: ATRIA, Bureau Clara Wichmann, het College voor de Rechten van de Mens, het Landelijk Advocaten Netwerk Gewelds-en Zedenslachtoffers, de Nationaal Rapporteur Mensenhandel, Fonds Slachtofferhulp, Rutgers en het Centrum Seksueel Geweld.

Slachtoffers lieten hun stem horen
“Verkrachting raakt je in de kern van je menszijn, in alles, in elke vezel. De manier waarop de maatschappij er tegenaan kijkt maakt dit zoveel zwaarder, zo snel mogelijk verder en doen alsof het er niet is. Het doet iets met mensen, alleen het woord al. En zo erg als het klinkt, is het ook.” Deelnemer actiegroep van Amnesty.

Op 6 oktober 2020 sprak een actiegroep van vrouwen die een verkrachting meemaakten met Tweede Kamerleden in Den Haag. Ze overhandigden een publicatie met hun eigen inbreng bij de internetconsultatie. Er heerst het gevoel dat veel óver slachtoffers wordt gesproken in plaats van met hen. De Tweede Kamerleden namen de tijd om hun verhaal en advies te horen en stelden daarna vragen aan de minister. Via de campagne #Letstalkaboutyes werden meer dan 53.000 kaarten naar de minister gestuurd om hem aan te moedigen om het verkrachtingsdelict aan te passen. De stem van de actievoerders bleef niet ongehoord.

De minister heeft geluisterd naar de maatschappelijke organisaties, activisten, mensen die een verkrachting meemaakten en een groot deel van de Tweede Kamer die het verkrachtingsdelict wil aanpassen en het ontbreken van wederzijdse instemming (consent) centraal wil stellen. In november 2020 kondigde hij aan alle vormen van onvrijwillige seks strafbaar te willen gaan stellen als verkrachting. Hiertoe zal hij het wetsvoorstel aanpassen en deze opnieuw publiceren voor een internetconsultatie.

What’s next?

Ten tijde van dit artikel is het nog onduidelijk wanneer het nieuwe voorstel gepubliceerd gaat worden. Natuurlijk is de wet een stukje van de puzzel en moet er daarnaast ingezet worden op de capaciteit bij de politie, voorlichting op scholen, het stoppen van victim blaming en schadelijke gender stereotyperingen. Het aanpassen van de wet zal er niet voor zorgen dat er geen verkrachtingen meer plaatsvinden, maar het is een belangrijke stap om gerechtigheid voor slachtoffers te bereiken en de lichamelijke autonomie van ieder persoon centraal te stellen. Tijdens de Women’s March in 2021 roept Amnesty de politiek op ervoor te zorgen dat er zo snel mogelijk een wet komt die alle seks zonder instemming noemt wat het is: verkrachting. Via www.amnesty.nl/zegja kan iedereen een steunbetuiging en/of foto achterlaten op de JA-muur

Dit artikel is aangeleverd door een van onze partners: Amnesty International.

Stichting WMNL | Stadhouderskade 60 | 1072 AC Amsterdam | info@womensmarchnederland.nl | Steun ons

KvK: 81422237 | IBAN: NL59 BUNQ 2054186627 | Klik hier voor ons privacy statement

Structured content powered by Sanity.io